مترو یا میراث؟ جدال بر سر آینده قلب تاریخی اصفهان
لذت سفر: آن طور که کارشناسان میراث فرهنگی در ایام اخیر هشدار داده اند، مسیر فعلی خط 2 مترو اصفهان در محدوده بافت تاریخی سلجوقی می تواند سرنوشت ده ها بنای باارزش را تحت تأثیر قرار دهد؛ مسیری که از جوار مسجد جامع عبور می کند و می تواند آثار شاخصی را در معرض لطمه های جدی قرار دهد.
به گزارش لذت سفر به نقل از خبر آنلاین، بحث بر سر مسیر خط ۲ مترو اصفهان باردیگر نگاه ها را به قلب قدیمی ترین بافت تاریخی شهر معطوف کرده است؛ جایی که مجموعه ای از آثار ثبت شده و پرارزش قرار دارند و هرگونه مداخله عمرانی، بخصوص طرح های زیرسطحی و ارتعاش زا، می تواند پیامدهایی فراتر از یک طرح حمل ونقلی معمولی داشته باشد.
ایرنا در خبری نوشت: در ایام اخیر، کارشناسان میراث فرهنگی نسبت به عبور این خط از محدوده های نزدیک به مسجد جامع عتیق و دیگر بناهای تاریخی هشدار داده اند و تاکید کرده اند که اجرای طرح در راه فعلی، بخشی از هویت تاریخی اصفهان را در معرض خطر قرار می دهد.
بر اساس ارزیابی های فنی مورد استناد کارشناسان، لرزش های ناشی از حرکت قطار شهری می تواند در بناهای تاریخی تولید شده با مصالح سنتی، همچون آجر و خشت، لطمه های تدریجی ایجاد کند؛ لطمه هایی که ابتدا به شکل ترک های ریز و ضعف های سازه ای ظاهر می شود اما در ادامه می تواند به تخریب قسمتهایی از بنا بینجامد.
در میان آثار نگران کننده، نام «مسجد جامع»، «منار علی»، «هارونیه»، «مدرسه قطبیه»، «مقبره باباقاسم»، «مقبره ساروتقی»، «مسجد علی»، «امامزاده اسماعیل» و قسمتهایی از بازار تاریخی اصفهان مطرح است؛ مجموعه ای که نه فقط جهت اصفهان، بلکه برای میراث تاریخی ایران اهمیت زیادی دارد چونکه خیلی از آنها در حریم یک اثر جهانی یعنی مسجد جامع عتیق قرار دارند.
اهمیت این هشدارها زمانی بیشتر می شود که مدیریت استان از احیای محور سلجوقی اصفهان نیز سخن گفته است؛ محوری که از منظر تاریخی و شهری، پیوندی مستقیم با هویت کهن اصفهان دارد. منتقدان می گویند عبور خط ۲ مترو از این محدوده، با هدف احیای این محور در تعارض قرار می گیرد و می تواند به جای تقویت، آنرا با فرسایش و تهدید رو به رو کند.
کارشناسان باور دارند در چنین شرایطی، ادامه طرح در راه فعلی بدون بازبینی جدی، خطر بالایی برای میراث تاریخی شهر دارد؛ بخصوص آنکه آثار ثبت جهانی و بناهای حساس این محدوده، در مقابل ارتعاشات مداوم خیلی شکننده اند و هر تصمیم غیرکارشناسی ممکنست خسارتی وارد کند که جبران آن در عمل ممکن نباشد.
از این رو به باور ناظران حال زمان آن رسیده که نتایج مطالعات فنی با دقت بیشتری بررسی و قبل از آنکه طرح به مرحله ای غیرقابل بازگشت برسد، در رابطه با مسیر خط ۲ مترو اصفهان تصمیمی متناسب با حساسیت های تاریخی شهر اتخاذ شود.
۴۰ بنا در راه خط ۲ مترو اصفهان در معرض لطمه جدی
یک کارشناس بافت های تاریخی با اشاره به نتایج مطالعات میدانی و علمی که توسط دانشکده راه آهن دانشگاه علم و صنعت انجام شده، هشدار داد: ارتعاشات ناشی از خط ۲ مترو، برای ۴۰ بنای تاریخی در اصفهان از حد مجاز فراتر رفته و آنها در معرض تخریب قرار می دهد.
محمدمهدی کلانتری جزئیات این آزمایش ها را این گونه تشریح کرد: آنها با تشکیل ارتعاش لحظه ای بر روی این بناها، میزان مقاومتشان را در مقابل لرزش سنجیدند. نتیجه مطالعات علمی که توسط دانشکده راه آهن دانشگاه علم و صنعت انجام شده، نشان میدهد که ارتعاش ناشی از مترو در ۴۰ بنا، از حد مجاز تعیین شده خیلی فراتر می رود.
این کارشناس بافت های تاریخی تصریح کرد که این هشدارها از سال قبل نیز مطرح بوده است؛ زمانیکه غلامحسین معماریان، استاد دانشگاه علم و صنعت در نشستی در آبان سال قبل بر طبق این گزارش علمی، هشدارها را اعلام نمود.
وی اضافه کرد: بار دیگر این مساله در عمارت چهلستون اصفهان به شکل خیلی جدی عنوان شد. دفعه پیشین که این مساله عنوان شد، مسئولین میراث اصفهان خیلی راحت از کنارش گذشتند و گفتند بناها که صدمه ای نخواهد دید. مشخص بود که گزارش علمی دانشگاه علم و صنعت را ندیده اند و خیلی راحت از کنار آن عبور کرده اند.
کلانتری با استناد به تجربه خط یک مترو که از زیر چهارباغ عبور کرده، به لطمه های وارده اشاره نمود و اظهار داشت: لغزش هایی که در محدوده مدرسه چهارباغ اتفاق افتاد، ترک هایی که دیده شد و ریختگی کاشی ها، نشان میدهد که این هشدارها بی جا نیستند و موجب لطمه می شوند.
وی همین طور به لطمه هایی که به پایه های سی و سه پل در هنگام حفاری تی بی ام وارد شده بود، اشاره نمود و اظهار داشت: این ها تجربه هایی هستند که باید مورد توجه قرار گیرند. اساسا در خط ۲ نیز شاهد لطمه هایی خواهیم بود.
این کارشناس در ادامه به تغییر مسیر خط ۲ اشاره و بیان نمود: متاسفانه خط ۲ از محور سلجوقی عبور می کند. در گذشته قرار بود خط ۲ از زیر میدان نقش جهان عبور کند اما با پیگیری ها، مسیر تغییر نمود و از زیر نقش جهان عبور نکرد و بسمت چهارراه فلسطین و نقاشی رفت. اما در قسمت سلجوقی که از میدان امام علی عبور می کند، این تغییر مسیر صورت نگرفت و ظاهراً اهمیتی به این مساله داده نشد، در حالیکه محور سلجوقی خیلی مهم است و آثار زیادی در آن مسیر وجود دارد.
کلانتری توضیح داد: خط ۲ مترو از بیست متری مسجد جامع با فاصله خیلی نزدیک از منار مسجد علی عبور می کند. در گزارش اخیر، نام مسجد جامع، منار مسجد علی، مدرسه قطبیه و هارونیه در بین بناهایی دیده می شود که ارتعاش بیش از اندازه مجاز را تجربه خواهند کرد و نسبت به تخریب این بناها هشدار داده شده است.
این کارشناس بافت های تاریخی، رویکرد فعلی مسئولان را انکار خواند و اظهار داشت: شاید به خاطر این که مسیر حفاری شده و ایستگاه ها درحال راه اندازی است، مسئولین در مرحله انکار قرار بگیرند و بگویند خطری نخواهد داشت یا تمهیداتی به کار می گیریم که ارتعاش به حداقل برسد. وعده هایی مشابه آن چه برای خط یک داده شد، اما عملی نشد.
وی اشاره کرد: در خط یک مترو، زمانیکه بحث عبور از محدوده مدرسه چهارباغ عنوان شد، قول داده شد که از بالشتک هایی برای جذب ارتعاش استفاده گردد تا لطمه به بنای تاریخی به حداقل برسد. اما در عمل این کار انجام نشد.
کلانتری دلیلهای عدم اجرای این وعده را این گونه برشمرد: گفتند که هزینه این بالشتک ها بالاست، باید از خارج وارد شوند و ما تحریم هستیم. بالاخره، این تجهیزات نصب نشدند و ریل گذاری ها بدون استفاده از این بالشتک های کاهنده ارتعاش صورت پذیرفت.
این کارشناس بافت تاریخی با ابراز نگرانی از تکرار این روند در خط ۲ مترو، تاکید کرد: الان هم مسئولان در مرحله انکار هستند و پیغام هایی می دهند که این گزارش دقیق نیست و ما تمهیداتی به وجود می آوریم. بطورمثال می گویند بالشتک هایی استفاده می نماییم که ارتعاش را بگیرد اما این همان قول هایی است که قبلاً داده شده اما عملی نشده بود.
خط ۲ مترو باید بر مبنای مستندات و راستی آزمایی فنی بررسی شود
مدیر کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان اصفهان، در توضیح آخرین وضعیت بررسی های مربوط به خط ۲ مترو و تأثیر آن بر بناهای تاریخی اظهار داشت: درحال انتخاب مشاور تخصصی برای راستی آزمایی پروژه ای هستیم که از جانب مترو ارایه شده و برای اجرا آماده است.
به گفته امیر کرم زاده این طرح به یونسکو نیز ارسال شده تا مشخص شود آیا بر مبنای توجیهات ارایه شده از جانب مشاور مترو، صدمه ای به بناهای تاریخی وارد می شود یا خیر.
وی تاکید کرد: این مساله ها یک مرتبه دیگر بر مبنای نظر مشاور راستی آزمایی می شود و اگر خدای نکرده مشکلی وجود داشته باشد، جلوی اجرای آن گرفته خواهد شد.
کرم زاده همین طور با اشاره به پیشرفت فناوری در حوزه های فنی اظهار داشت: امروزه این امکان وجود دارد که لطمه ها تا حد زیادی برطرف شود و از بالشتک هایی استفاده گردد که از استقامت بنا کم نکند و ارتعاشات را کنترل کند.
به گفته وی، مشاور باید دقیقا مشخص نماید که در آن نقطه چه اتفاقی رخ می دهد و آیا اجرای طرح عبور مترو مطابق استانداردها هست یا نه.
مدیرکل میراث فرهنگی استان اصفهان اشاره کرد: اگر مشخص شود که اجرای خط ۲ مترو بر مبنای استانداردها نیست، حتما جلوی کار گرفته خواهد شد.
کرم زاده در قسمت دیگری از سخنانش و در واکنش به هشدارهایی که در رابطه با تهدید بناهای تاریخی عنوان شده، گفت: این ها نظر شخصی است یا بر اساس گفته یکی از کارشناسان دانشگاه علم و صنعت عنوان شده اما در نهایت باید دید مشاور چه می گوید.
وی اضافه کرد: با این هشدارها و سخنرانی ها کار پیش نمی رود و باید بر مبنای مستندات قضاوت کرد.
مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان اصفهان در همین زمینه تاکید کرد: دانشگاه علم و صنعت می تواند به شکل رسمی و مکتوب اعلام نماید که بر مبنای متد و طرحی که مشاور فعلی درحال بررسی آن است، به چه نتیجه ای رسیده است و آیا این طرح سبب بروز لطمه خواهد شد یا نه.
مطالعات لرزه ای هنور در مرحله بررسی است
معاون سابق میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان اصفهان نیز با اشاره به تاریخچه تصمیم گیری ها پیرامون مسیر خط ۲ مترو در بافت تاریخی محور سلجوقی تاکید کرد: باوجود اتخاذ تدابیر فنی و به کارگیری تجهیزات کاهش ارتعاش، بازهم مطالعات لرزه ای برای اطمینان از حداقل رسیدن لطمه به بناهای ارزشمند، بخصوص مسجد جامع عتیق، در جریان است و نگرانی کارشناسان کاملا به جاست.
سیدمهدی موسوی موحد با یادآوری این که تصمیم گیری برای عبور خط ۲ مترو از محدوده فعلی به اوایل دهه ۹۰ بازمی گردد، اظهار داشت: در آن زمان سه گزینه اصلی برای مسیر مطرح بود که هر یک به شکلی بر بناهای تاریخی تاثیر گذار بود. ۲ گزینه ای که در نهایت اجرا نشدند، به سبب نزدیکی بیشتر به بناهایی نظیر امامزاده اسماعیل و کنیسه های جویباره، مخاطرات بالاتری را بهمراه داشتند.
موسوی موحد اضافه کرد: با توجه به این که میدان امام علی قبل از آن تولید شده بود و لایه های دیرینه شناسی آن دستخوش تغییر قرار گرفته بود، اجماع بر این شد که خط مترو دقیقا از زیر این میدان تازه تأسیس عبور کند با وجود این، فاصله افقی خط از مسجد جامع عتیق، بخصوص در قسمت منتهی به مدرسه مظفریه، خیلی کم است.
وی به برگزاری جلسات گوناگون میان کارشناسان سازمان قطار شهری، مدیران شهری و نمایندگان میراث فرهنگی در همان زمان اشاره نمود و اظهار داشت: در این جلسات، لطمه های احتمالی مدل سازی و بررسی گردید. یک مشاور از دانشگاه علم و صنعت نیز به کار گرفته شد و در نهایت به این جمع بندی رسیدند که با استفاده از تجهیزات کاهش ارتعاش در ریل ها، می توان لطمه به بناهای تاریخی مجاور را تا حد قابل توجهی کم کرد.
معاون سابق میراث فرهنگی با اشاره به اینکه برآوردهای اولیه نشان می داد حدود ۷۰ بنا در فواصل مختلف تحت تأثیر خط ۲ قرار می گیرند، اشاره کرد: مهم ترین دغدغه، مسجد جامع عتیق اصفهان بعنوان یک اثر ثبت جهانی بود. به همین دلیل، سازمان قطار شهری، مشاورانی را برای مستندنگاری کامل مسجد و انجام مطالعات استقامت بخشی و مرمت به کار گرفت.
موسوی موحد تصریح کرد: حتی یونسکو نیز به موضوع ورود کرد و پاسخ های لازم از جانب وزارت میراث فرهنگی تنظیم و ارسال شد. با وجود این، طرح هنوز در مرحله بررسی مطالعات لرزه ای قرار دارد. دغدغه کارشناسان کاملا به جاست و ما هنوز نمی توانیم با قطعیت بگوییم که لطمه به حداقل رسیده است؛ به همین دلیل دراین خصوص باید چاره اندیشی جدی تری صورت بگیرد.
به گزارش ایرنا، پیش تر شرکت مترو به ایرنا گفته بود که دانشگاه علم و صنعت مطالعات گسترده ای در رابطه با تاثیرات لرزه ای و فنی عبور مترو بر مسجد جامع و محدوده اطراف آن انجام داده است، با این وجود کارشناسان میراث فرهنگی معتقدند مطالعات و حقیقت های اجرایی همیشه یکسان نیستند.
در حال حاضر، گزینه عبور خط مترو از زیر میدان امام علی (ع) و خیابان علامه مجلسی مطرح است؛ مسیری که در عمق ۲۵ متری اجرا می شود و به قول برخی کارشناسان در این عمق لایه های باستانی وجود ندارد و احتمال لطمه به میراث تاریخی حداقل است.
با وجود عمق مسیر، چون مترو از حریم اثر عبور می کند، بازهم نگرانی هایی در رابطه با تاثیرات لرزش های بلند مدت بر پایداری سازه وجود دارد.
اصفهان در سال ۴۴۳ هجری قمری (زمان حکومت طغرل بیگ، بنیان گذار سلسله سلجوقیان) بعنوان پایتخت سیاسی و اداری این امپراتوری برگزیده شد و تا انتهای دوره سلجوقی، مرکز اصلی قدرت آنان باقی ماند. این دوران در تاریخ اصفهان بعنوان عصر طلایی معماری شناخته می شود، چون که سلجوقیان با تاکید بر هنر استادکاران ایرانی، تحولی بنیادین در ساخت وساز ایجاد کردند. از مهم ترین آثار به جامانده از این دوره که شناسنامه تاریخی محور سلجوقی محسوب می شوند، می توان به مسجد جامع عتیق اصفهان اشاره نمود که گنبد «نظام الملک» و گنبد «تاج الملک» آن شاهکار مهندسی و آجرکاری این دوران هستند.
علاوه بر آن، مناره های ساربان و علی، قسمتهایی از مدرسه امامیه، و بقایای باستانی در محله جویباره و محدوده کمر زرین، از دیگر آثار شاخص و یادگارهای دوران شکوه پایتختی سلجوقیان در اصفهان به شمار می روند که هنوز هم گویای نبوغ معماری آن عصر است.
از این مطلب لذت سفر خوشتان آمد؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان لذت سفر در مورد این مطلب