لجستیک به مثابه هسته همکاریهای مشترک کشاورزی ایران و قزاقستان
به گزارش لذت سفر، قزاقستان در تهران بعنوان یک شریک طبیعی اوراسیایی، یک قطب حمل و نقل استراتژیک، یک صادرکننده مواد غذایی و دروازه ای به بازارهای اتحادیه اقتصادی اوراسیا، چین و آسیای مرکزی دیده می شود.
به گزارش لذت سفر به نقل از مهر، حسین شیرزاد، تحلیلگر مسایل توسعه ای بخش کشاورزی در مقاله ای برای خبرگزاری مهر نوشت، قزاقستان یکی از قطب های کلیدی حمل و نقل و لجستیک در فضای اوراسیا است. امروز ۸۵ درصد از گردش محموله ها بین چین و اروپا بوسیله خاک این کشور صورت می گیرد. قزاقستان در تهران نه تنها به عنوان یک کشور همسایه، بلکه به عنوان یک شریک طبیعی اوراسیایی، یک قطب حمل و نقل استراتژیک، یک صادرکننده مواد غذایی و دروازه ای به بازارهای اتحادیه اقتصادی اوراسیا، چین و آسیای مرکزی دیده می شود.
در بحبوحه تغییرات ژئوپلیتیکی جهانی، ایران، قزاقستان را به عنوان یک حلقه حیاتی برای دسترسی به خلیج فارس، آسیای جنوبی و خاورمیانه می بیند. آستانه و تهران از پویاترین همکاریهای دوجانبه درحال توسعه در اوراسیا هستند.
در پس زمینه تحولات لجستیک منطقه ای، اهمیت روز افزون کریدور میانی و گسترش معماری حمل و نقل شرق-غرب، همکاری بین دو کشور ابعاد جدید و اساسی تری به خود می گیرد.
پیشینه همکاری ایران و قزاقستان
روابط دیپلماتیک بین قزاقستان و ایران در ۲۹ ژانویه ۱۹۹۲ میلادی برقرار شد. در اوایل سال ۱۹۹۳، قزاقستان سفارت خویش را در تهران افتتاح نمود و بعد از آن کنسولگری های کل در گرگان و بندرعباس نیز افتتاح شدند. ایران نیز به نوبه خود، با شروع به کار دفاتری در آکتائو و آلماتی، حضور دیپلماتیک خویش را در قزاقستان گسترش داد. از ابتدای دهه ۱۹۹۰، روسای جمهور قزاقستان و ایران بیشتر از ۱۵ دیدار در سطح عالی انجام داده اند که معماری پایداری از گفتگوی قابل اعتماد را شکل داده است. سفر رسمی رئیس دولت قاسم جومارت توکایف به تهران در ۱۹ ژوئن ۲۰۲۲، نقطه عطف مهمی بود که منجر به تصمیماتی شد که دستور کار فعلی همکاریهای دوجانبه را شکل می دهند. ایران درحال تنوع بخشی به اقتصاد خود است که این امر در فاکتورها مشهود است. صنعت آن به دسته های جدیدی از مواد اولیه و بخش کشاورزی به محصولات فصلی پایدار نیاز دارد. بنابراین است که قزاقستان نه تنها عرضه گندم سنتی، بلکه روغن، خوراک دام و کالاهای فرآوری شده را نیز به ایران آغاز نموده است
دو کشور، هدف افزایش تجارت متقابل به ۳ میلیارد دلار را تعیین کردند، رژیم لغو روادید تا ۱۴ روز را معرفی کردند، ۲۴ سند امضا کردند و قراردادهای تجاری به ارزش ۲۳۵ میلیون دلار منعقد کردند؛ علاوه بر این، نخستین قطار کانتینری در راه قزاقستان-ترکمنستان-ایران-ترکیه افتتاح شد و یک اتاق تجاری مشترک بوجود آمد.
همکاری های تجاری نیز درحال گسترش است. در مجموع ۶۵۸ شرکت با مشارکت ایران در قزاقستان ثبت شده اند که بیشتر از نیمی از آنها فعال می باشند. از ژانویه تا سپتامبر ۲۰۲۵، تجارت دوجانبه به ۳۱۰.۸ میلیون دلار رسید که در مقایسه با زمان مشابه سال قبل (۲۱۴.۵ میلیون دلار) ۴۴.۹ درصد افزایش داشته است. این امر عامل اصلی افزایش تقریبا ۳ برابری صادرات قزاقستان بود؛ در حالیکه واردات از ایران کاهش متوسطی را نشان داد. اما باوجود کاهش کلی، ساختار صادرات به صورت قابل توجهی درحال تغییر است. با کاهش عرضه گندم و فلزات، سهم محصولات فرآوری کشاورزی و پتروشیمی درحال افزایش است.
ایران درحال تنوع بخشی به اقتصاد خود است که این امر در فاکتورها مشهود است. صنعت آن به دسته های جدیدی از مواد اولیه و بخش کشاورزی به محصولات فصلی پایدار نیاز دارد. بنابراین است که قزاقستان نه تنها عرضه گندم سنتی، بلکه روغن، خوراک دام و کالاهای فرآوری شده را نیز آغاز نموده است. واردات از ایران در چندین دسته سنتی درحال کاهش است، اما در محصولات غذایی و انواع خاصی از کالاهای صنعتی بیشتر می شود.
تغییرات تجاری دو کشور در چند سال اخیر
ساختار تجارت در سال ۲۰۲۵ روند دوگانه ای را نشان می دهد؛ صادرات قزاقستان به صورت قابل توجهی بالا رفته است که به طور عمده ناشی از کالاهای کشاورزی همچون جو، گندم و پنبه است، در حالیکه واردات از ایران بطور کلی کم شده است، بااینکه عرضه محصولات لبنی، نفت، سیب زمینی و پلاستیک بالا رفته است که نشان دهنده تغییر در جریان صادرات ایران بسمت قزاقستان است.
قزاقستان نه فقط پتانسیل تامین تقاضای فعلی ایران برای مواد غذایی را دارد، بلکه می تواند کالاهای مصرفی خاص را نیز تامین کند. قزاقستان به عنوان صادرکننده عمده غلات و مواد غذایی، می تواند سهم قابل توجهی از تقاضای ایران را تامین کند و پروژه های مشترک در زمینه فرآوری، ذخیره سازی و توسعه زیرساخت های کشاورزی می تواند به محرکی برای همکاریهای دوجانبه تبدیل شودقزاقستان به عنوان صادرکننده عمده غلات و مواد غذایی، می تواند سهم قابل توجهی از تقاضای ایران را تامین کند و پروژه های مشترک در زمینه فرآوری، ذخیره سازی و توسعه زیرساخت های کشاورزی محرکی برای همکاریهای دوجانبه خو.
با مروری بر آینده، منطق روشنی از مکمل بودن درحال ظهور است؛ قزاقستان به عنوان تامین کننده مواد اولیه کشاورزی عمل می کند، در حالیکه ایران محصولات غذایی با ارزش افزوده بالاتر و کالاهای صنایع شیمیایی را تامین می کند. میتوان انتظار داشت که به لجستیک و توسعه کریدور ترانزیت بوسیله ایران، تجارت و گسترش صادرات قزاقستان فراتر از غلات، سرمایه گذاری در فرآوری و کشاورزی توجه گردد.
نکته مهم این است که این دیدار می تواند به حل شرایط فنی و تعرفه هایی که هم اکنون تجارت را محدود می کنند، کمک نماید و ثبات و پیش بینی پذیری بیشتری را برای روابط به ارمغان بیاورد. این امر، اعتماد به نفس را تقویت می کند که با گسترش لجستیک بوسیله دریای خزر و کریدور قزاقستان-ترکمنستان-ایران، تجارت افزایش خواهد یافت.
لجستیک به عنوان هسته همکاری
قزاقستان، یکی از مهم ترین تولیدکنندگان و صادرکنندگان غلات در جهان، به علت عدم دسترسی مستقیم به بنادر، برای رسیدن به بازارهای بین المللی مشکل دارد و بنادر ایران در دریای خزر و خلیج فارس، همراه با شبکه ریلی آن، در مقایسه با مسیرهای ترانزیت سنتی روسیه، دسترسی کوتاه تر و بالقوه امن تری را برای قزاقستان به بازارهای جهانی فراهم می آورد.
قزاقستان، با خط ساحلی دریای خزر و مرزهای مشترک با روسیه و چین، دسترسی دریایی محدودی دارد و ایران تنها شریک آسیای مرکزی است که می تواند یک کریدور جنوبی فراهم آورد. در گذشته، بندر نکا در ایران به عنوان نقطه انتقال نفت خام قزاقستان عمل می کرد که سپس با حجم معادلی که از خارک در خلیج فارس حمل می شد، مبادله می شد. از زمان شروع سیستم سوآپ در سال ۱۹۹۹، خط لوله نکا به تهران به طول ۴۰۰ کیلومتر، قزاقستان را قادر کرده است تا نفت را بسمت شمال تحویل دهد و در عوض، حجمی از نفت جنوب را دریافت کند. این سیستم که در ابتدا در سال ۲۰۰۲ فقط ۱۶۰۰ بشکه در روز ظرفیت داشت، بعد از ارتقا فنی و افزایش ظرفیت کشتیرانی دریای خزر، در سال ۲۰۰۵ به ۱.۴ میلیون تن و در سال ۲۰۰۶ به ۲.۴ میلیون تن گسترش یافت. علیرغم این رشد، تنها قسمتی از ظرفیت لجستیکی ایران مورد استفاده قرار گرفته است و این امر پتانسیل گسترش در کریدور جنوبی را باقی می گذارد.
کریدور حمل و نقل بین المللی شمال-جنوب درحال تبدیل شدن به یکی از پروژه های کلیدی منطقه ای برای ایران و قزاقستان است. در سال ۲۰۲۴، قزاقستان به همراه ایران، روسیه و ترکمنستان نقشه راهی را برای توسعه شاخه شرقی این کریدور برای سالیان ۲۰۲۴-۲۰۲۵ امضا کردند. هدف این طرح افزایش ظرفیت این مسیر سالانه به ۱۵ میلیون تن تا سال ۲۰۲۷ و ۲۰ میلیون تن تا سال ۲۰۳۰ استکریدور حمل و نقل بین المللی شمال-جنوب درحال تبدیل شدن به یکی از پروژه های کلیدی منطقه ای برای هر دو کشور است. در سال ۲۰۲۴، قزاقستان به همراه ایران، روسیه و ترکمنستان نقشه راهی را برای توسعه شاخه شرقی این کریدور برای سالیان ۲۰۲۴-۲۰۲۵ امضا کردند. هدف این طرح افزایش ظرفیت این مسیر سالانه به ۱۵ میلیون تن تا سال ۲۰۲۷ و ۲۰ میلیون تن تا سال ۲۰۳۰ است. پس حمل و نقل همچنان محرک اصلی روابط دوجانبه است.
قزاقستان و ایران درحال توسعه شاخه جنوبی کریدور شمال-جنوب هستند که آسیای مرکزی را به خلیج فارس و اقیانوس هند متصل می کند. بندر عباس ایران و آکتائو قزاقستان مراکز کلیدی در این راه هستند و به مشاغل هر دو کشور اجازه می دهند زمان تحویل را در مقایسه با مسیرهای دریایی سنتی تقریبا به نصف کاهش دهند. در ۵ ماه اول سال ۲۰۲۵، ۱.۵ میلیون تن بار بوسیله این مسیر از قزاقستان عبور کرده که نسبت به زمان مشابه سال قبل ۷۴ درصد افزایش داشته است. این امر شرایط حقیقی را جهت استفاده از قلمرو ایران و بنادر بندرعباس و چابهار به عنوان نقاط اصلی دسترسی آسیای مرکزی به دریا و به عنوان جایگزینی برای مسیرهای سنتی جهانی به وجود می آورد. توسعه این مسیر همینطور به تغییرات ژئوپلیتیکی بستگی خواهد داشت. با رفع موانع فنی همچون هماهنگ سازی تعرفه ها، رویه های گمرکی دیجیتال و گسترش ناوگان دریای خزر، کارآمدی این کریدور افزایش خواهد یافت. کار در این جهت از قبل در حال انجام می باشد.
خط آهن قزاقستان-ترکمنستان-ایران که در سالیان اخیر به صورت کامل به راه افتاده است، به یک مسیر زمینی کلیدی تبدیل گشته است که آسیای مرکزی را به خاورمیانه متصل می کند. بوسیله ایران، محموله های قزاقستان می توانند در عرض ۱۸ تا ۲۰ روز به هند برسند، تقریبا دو برابر سریع تر از مسیرهای دریایی سنتی. توسعه بندر آکتائو، نوسازی بنادر خشک و افزایش ظرفیت در ایستگاههای مرز قزاقستان و ترکمنستان، زیرساخت های موردنیاز برای افزایش حجم بار را فراهم می آورد. ایران نیز به نوبه خود درحال سرمایه گذاری در توسعه بندرعباس و چابهار است که به قزاقستان دسترسی جایگزین به اقیانوس هند و دور زدن گلوگاه های لجستیک جهانی را می دهد.
ایران یکی از معدود شرکایی است که به صورت یکپارچه در این مدل جای می گیرد. تهران می خواهد مسیرهای ترانزیتی و کانال های تجاری جایگزین را توسعه دهد، در حالیکه قزاقستان بدنبال دسترسی ژئواکونومیک قابل اعتماد به اقیانوس هند است. این مکمل بودن، همکاری را در مقابل فشارهای خارجی مقاوم می کند. با این وجود، برای پیشرفت بیشتر، دولت چهاردهم باید رویکرد خویش را به کار مشترک تنظیم کند. اگر ایران بتواند به آسیای مرکزی یک سیستم مؤثر با قوانین قابل پیش بینی، لجستیک پایدار و خطرات تحریم حداقلی عرضه نماید، همکاریهای دوجانبه عمق راهبردی پیدا خواهد نمود.
کشاورزی به عنوان یک حوزه کلیدی توسعه
قزاقستان یکی از ۹ کشور برتر جهان از نظر زمینهای کشاورزی و در بین ۱۲ صادرکننده برتر گندم است و الان ۵۳۱ نوع محصول غذایی را به ۶۷ کشور جهان صادر می کند و تجارت کشاورزی همواره مکمل روابط انرژی و حمل و نقل است. طی دو دهه گذشته، ایران بیشتر از ۲۲۶ میلیون دلار در اقتصاد قزاقستان سرمایه گزاری نموده است و هم اکنون بیشتر از ۳۵۰ شرکت ایرانی در این کشور فعالیت می نمایند. در زمینه همکاریهای تجاری کشاورزی، نقش مهم ایران به عنوان خریدار اصلی غلات قزاقستان انکارنشدنی است.
چندین پروژه مشترک بین ایران و قزاقستان در حال انجام می باشد که میتوان به برنامه های یک شرکت ایرانی برای ساخت یک کارخانه لبنیات با ظرفیت سالانه ۲۰۰ هزار تن و راه اندازی تولید غذای کودک در قزاقستان اشاره کردسال گذشته، تجارت در قسمت کشاورزی و صنعت بیش از ۲۲۰ میلیون دلار بود و در ۱۰ ماه اول سال جاری، تنها صادرات غلات به ۲۸۰ میلیون دلار رسید. بغیر از این، چندین پروژه مشترک درحال انجام همچون برنامه های یک شرکت ایرانی برای ساخت یک کارخانه لبنیات با ظرفیت سالانه ۲۰۰ هزار تن و راه اندازی تولید غذای کودک در قزاقستان و کارهای صنایع غذایی برندی دیگر نیز برای ورود به بازار قزاقستان برای تولید روغن نباتی و توسعه مرغداری قابل توجه و باارزش است. قزاقستان تامین کننده غلات و سایر غلات بازار ایران است. به طور دقیقتر، سال قبل بیشتر از ۵۰۰ هزار تن جو ارائه شد.
قزاقستان همواره از سرمایه گذاران ایرانی دعوت می کند تا در پروژه های تولیدی مدرن مشارکت کنند و زنجیره های تامین صادرات محور را توسعه دهند. قزاقستان بعد از ترکیه دومین صادرکننده آرد است. این کشور آسیای مرکزی تا فصل ۲۰۱۲-۲۰۱۳ بزرگترین صادرکننده آرد گندم در جهان بود.
سخن پایانی
قزاقستان از زمان استقلال خود یک رویکرد چندبردارگرایی (چندمحورگرایی) را برای ایجاد تعادل بین قدرت های بزرگ مختلف، خصوصاً بین روسیه و چین و اتحادیه اروپا و آمریکا بوسیله تشویق پروژه های سرمایه گذاری مشترک کشاورزی اتخاذ نموده است. باوجود نظریه پردازی گسترده چنین سیاست خارجی، تحقیقات علمی به ندرت این مورد را فراتر از پویایی قدرت دیپلماتیک مورد بررسی قرار داده است.
توسعه کشاورزی قزاقستان نشان داده است که نتایج اولیه ۳ دهه تبادل نظر دیپلماتیک و فرآیندهای آن، در کنار کنش های ظریف «چاینو هراسی و گرایشات چاینوفیلیک» و بازی بد-برد با سرمایه گذاران اروپایی-آمریکایی مقدمات یک توسعه کشاورزی منحصربه فرد را شکل داده است.
قبل از پیوستن قزاقستان به سازمان تجارت جهانی در سال ۲۰۱۵، قزاقستان در سال ۲۰۱۴ به بلاروس و روسیه پیوست تا اتحادیه اقتصادی اوراسیا (EAEU) را که یک منطقه آزاد تجاری است ایجاد نماید. بعداً ارمنستان، بلاروس و قرقیزستان نیز به اتحادیه اوراسیا پیوستند. باز شدن اقتصاد قزاقستان به بازارهای بین المللی، رقابت پذیری کشاورزی آنرا به چالش کشید که برای اقتصاد روستایی مضر بود؛ چون بشدت به تولیدات کشاورزی وابسته بود. به این دلیل، بهبود راندمان کشاورزی برای توسعه اقتصاد روستایی قزاقستان کلیدی است.
در نتیجه، دولت تصمیم گرفت با اختصاص بخش قابل توجهی از بودجه دولتی خود جهت توسعه نظام های بهره برداری کشاورزی کشور، تولید محصولات کشاورزی را در قالب شرکتهای تاب آور تحریک کند که به نظر می آید تاکنون به کمک سرمایه خارجی و اتصال به زنجیره های ارزش جهانی به آن اهداف نزدیک شده باشد.
منبع: لذت سفر
از این مطلب لذت سفر خوشتان آمد؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان لذت سفر در مورد این مطلب